Gezegenin Sessiz Çığlığı: İklim Yasası

Anlaşmadan Fazlası—Bu Bir Varoluş Meselesi

2015’te imzalanan Paris İklim Anlaşması, insanlık tarihinin iklim krizine karşı verdiği en kapsamlı kolektif yanıttır. Ancak bu belge bir “anlaşma” olmaktan çok, aslında bir “ahlaki taahhüt” niteliği taşır. 1.5°C hedefi, sadece sayısal bir eşik değil, gezegenin yaşanabilirliğiyle doğrudan ilişkili bir sınırlamadır. Bugün geldiğimiz noktada, anlaşmaların, yasaların ve taahhütlerin ötesinde şu soruları sormak zorundayız: Gerçekten doğayla barış içinde bir gelecek mi inşa ediyoruz? Yoksa yeni bir ekonomik sistemin kılıfını mı giydiriyoruz?

Paris İklim Anlaşması: Net Hedefler, Net Olmayan Uygulamalar

Paris Anlaşması’nın ana hedefi, sanayi öncesi döneme göre küresel sıcaklık artışını 2°C’nin altında, tercihen 1.5°C’de sınırlandırmaktır.

Bunun için:

• Her ülkenin kendi karbon emisyonlarını azaltma planı hazırlaması (NDC – Nationally Determined Contributions),
• Emisyon raporlarının şeffaflıkla sunulması,
• Gelişmekte olan ülkelere yeşil dönüşüm için finansal destek sağlanması gerekmektedir.

Ancak uygulama pratiklerinde çelişkiler barizdir. Gelişmiş ülkelerin verdiği finans sözleri genellikle yerine getirilmezken, bazı ülkelerin hedefleri hâlâ mevcut emisyon artış trendini sürdürmektedir.

1.5°C: Bir Sıcaklık Değil, Bir Yaşam Eşiği

Bilimsel veriler 1.5°C sınırının aşılmasının:

• Kuraklık, açlık ve su krizleri,
• Göç hareketleri ve kıtlık savaşları,
• Ekosistemlerin geri dönülemez çöküşü,
• Özellikle kadınlar, çocuklar ve yoksul kesimler üzerinde orantısız etkiler yaratacağını göstermektedir.

IPCC 2018 raporuna göre: “Her yarım derece, milyonlarca hayatın kaderini değiştirir.”

Türkiye Nerede

Türkiye 2021 yılında Paris Anlaşması’nı onayladı ve 2053 Net Sıfır Emisyon hedefini açıkladı. Ancak 2030 için konulan %41 azaltım hedefi “artıştan azaltım” anlamına gelmekte; yani fiili bir azaltım değil, planlanandan daha az artış anlamına geliyor.

İklim politikasında net adımlar atılmadığı gibi, kömür santrali projeleri devam ediyor ve yenilenebilir enerjiye geçişte bürokratik engeller sürüyor.

İklim Kanunu: Devrim mi, Yeşil Makyaj mı?

2025’te Meclis’e sunulan İklim Kanunu Teklifi, kamuoyuna “çevresel bir devrim” olarak sunulsa da şu açıkları içeriyor:

• Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), karbon salımına piyasa mantığı getiriyor: Parası olan kirletmeye devam edebilecek.
• Anayasa’nın 2. ve 56. maddeleri çerçevesinde “sağlıklı çevrede yaşama hakkı” vurgulanırken, yasa daha çok “karbonun değeri ve satışı” ekseninde ilerliyor.
• Yerel halkların, çiftçilerin, küçük üreticilerin bu yasadaki yeri yok denecek kadar az.

Hayvancılık, Yapay Et ve Etik Dönüşüm

İklim krizinin en çok tartışılan alanlarından biri hayvancılık. Özellikle büyükbaş hayvanların metan salımı, su ve toprak tüketimi, endüstriyel hayvancılığın gezegen üzerindeki tahribatı ortada.

Peki çözüm olarak sunulan laboratuvar eti (cultured meat) etik mi?

• Hayvandan alınan canlı hücrelerin çoğaltılması yoluyla üretilen bu etin üretiminde halen birçok firma fetal buzağı serumu (FBS) kullanıyor. Bu, doğmamış bir buzağının kalbinden canlı kan alınması anlamına geliyor.
• Bazı şirketler bitkisel bazlı serumlar geliştirse de bu alanda etik şeffaflık çok zayıf.

Yani bu et “öldürmeden üretiliyor” gibi görünse de, arka planda hayvansal sömürü ve yaşam ihlali devam ediyor olabilir.

Bu bağlamda çözüm sadece “et yerine başka bir et” bulmak değil, tüm gıda sistemini dönüştürmek, tüketimi azaltmak, bitkisel beslenmeyi desteklemek olmalı.

Ben Şimdi Ne Yapmalıyım?

• Karbon ayak izini takip etmeli ve sadeleşmeyi seçmeliyim.
• Etik gıda kaynaklarını sorgulamalı, şeffaf üretim zincirlerine yönelmeliyim.
• Tüketici olarak değil, yaşam destekçisi olarak pozisyon almalıyım.
• Kamusal alanda iklim adaletini, doğa haklarını, hayvan haklarını savunmalıyım.

Dünya Ne Yapıyor?

• Ekvador ve Bolivya, doğaya anayasal hak tanıdı.
• Almanya ve Fransa’da Yeşil Partiler hükümet ortağı.
• Avrupa Birliği, 2026 itibarıyla karbon vergisi getiriyor.
• Hindistan gibi gelişmekte olan ülkeler, enerji dönüşümünde güneşi temel alıyor.

Türkiye Ne Yapmalı?

• ETS sistemi kurulurken emisyon sınırları şeffaf ve adil olmalı.
• Hayvancılık yerine bitkisel protein altyapısı desteklenmeli.
• Karbon yerine doğayı merkez alan bir anayasa gündeme gelmeli.
• İklim Kanunu, doğa ve insan arasında sadece ekonomik değil, etik bir sözleşme haline getirilmeli.

Sonuç: Artık Doğanın Sesi Olmalıyız

Bu yazı, bir çağrıdır. Sadece bilgi veren değil, vicdanı harekete geçiren bir çağrı.

Çünkü dünya yanarken, karar alıcılar piyasa dengesi, üreticiler maliyet, vatandaşlar ise geçim derdinde. Ama doğa konuşmaz. Yanar, kurur, susar, silinir.

O yüzden bu yazıyı okuyan herkesin bir an durup şunu sorması gerek:

 “Ben bu sistemin parçası mı, değiştireni mi olacağım?”

Yazı: Demet Adamhanoğlu